Protivnici moračkih elektrana ili oni koji sa skepsom gledaju na taj projekat upozoravaju da će njihovom izgradnjom biti ugroženi ne samo ekosistemi u samom kanjonu Morače, nego i na Skadarskom jezeru, podsjeća novinar Bete.

Na tome najviše insistira nevladina organizacija Grin Houm (Green home), čija je osnovna primjedba da su planovi za moračke elektrane pravljeni prije četiri decenije i da su zastarjeli.

Prema ocjenama Grin Houma, analize uticaja na ekološki ambijent su nepouzdane. U planovima piše da bi Morača zimi imala manji protok, a ljeti povećan, ali da to ne bi uticalo na ekosisteme u rječnom koritu i u Skadarskom jezeru.

Sa druge strane, Đorđe Turšijan iz Centra za promociju obnovljivih izvora energije smatra da bi gradnja hidrocentrala uništila lokalni biodiverzitet.

Međutim, postoje i drugačija mišljenja. "Ljubitelji prirode i nevladine organizacije govore bez brojki. To je problem", rekao je poznati crnogorski ornitolog, direktor Prirodnjačkog muzeja Crne Gore, Ondrej Vizi. On smatra da su potrebna dugotrajna, sistematska i precizna istraživanja da bi se mogao procijeniti uticaj takvih graditeljskih poduhvata na budućnost ekosistema.

Vizi, koji važi za jednog od najboljih poznavalaca Skadarskog jezera, posebno svijeta jezerskih ptica, ipak, ocjenjuje da moračke brane ne bi trebalo da imaju katastrofalan uticaj na biodiverzitet. Naročito je, prema njegovom objašnjenju, teško procijeniti uticaj na samo Skadarsko jezero, pošto je ono veoma "živo".

Skadarsko jezero "ne stoji". Zbog režima dotoka vode i klimatskih karakteristika na tom području, znatno variraju i jezerska površina i njegova dubina. Na ekološke prilike na jezeru utiče čitav niz faktora, a elektrane na Morači bi bile samo jedan od njih, naveo je Vizi.

Prema njegovim riječima, varijacije površine i nivoa jezera i sada utiču na mriješćenje ribe, kao i na svijanje gnijezda pelikana. Ali i ribe i ptice se tome prilagođavaju.

Štaviše, ako bi, izgradnjom hidrocentrala na Morači, oscilacije na Skadarskom jezeru bile smanjene, kao što se procjenjuje, Vizi smatra da bi to omogućilo da se lakše postave i održavaju vještačka gnjezdilišta za ptice.

I vodeći stručnjak za vodoprivredu i hidroenergetiku u bivšoj SFRJ, beogradski profesor Branislav Đorđević ocijenio je da su "proizvoljne" tvrdnje da bi moračke elektrane ugrozile Skadarsko jezero.

Nagli rast jezerskog nivoa, kao i brzo obaranje zapremine vode, posebno u toplom dijelu godine, kako objašnjava Đorđević, utiče na dotok čiste vode i bilanse kiseonika u vodi, pa samim tim i na jezerski biljni i životinjski svijet.

Zato bi, prema njegovim riječima, akumulacije na Morači omogućile "kontrolisano" smanjivanje i povećavanje nivoa Skadarskog jezera. Đorđević preporučuje stalno nadgledanje fizičkih pokazatelja vode u jezeru ukoliko bi bile podignute brane na Morači.

Na osnovu tih podataka, voda iz akumulacije bi se u "eventualno kriznim ekološkim stanjima namjenski" ispuštala. Na osnovu toga, Đorđević zaključuje da bi moračke hidrocentrale, sa akumulacijama, imale djelotvoran uticaj za ekosisteme Skadarskog jezera.

Sa druge strane stručnjaci koji se protive gradnji hidrocentrala navode da bi potapanje dijela kanjona Morače uzrokovalo nestanak nekih endemskih biljaka u tom dijelu Crne Gore. Desetina vrsta ptica, takođe, izgubile bi stanište koje sada imaju u kanjonskim šupljinama i podkapinama, tvrde oni.

Briga ekologa zbog izgradnje moračkih hidrocentrala, pak, nije ograničena na kanjon Morače i Skadarsko jezero, nego se odnosi i na rijeku Bojanu, koja izvire iz jezera, kao i na njeno ušće u Jadransko more.

Morača, Skadarsko jezero i Bojana su, u suštini, jedinstven hidrosistem, veoma složen i dinamičan. Na njegovo ponašanje utiče i sama priroda, što je pokazala i poplava u januaru.

Zato stručnjaci navode da i za hidrocentrale na Morači, koje su neophodne Crnoj Gori, treba naći rješenje koje neće "naljutiti" prirodu. Rješenje koje će biljkama i životinjama omogućiti da se prilagode čovjekovim zahvatima u prirodi.