Žabljak
Pretežno oblačno
9.3 °C
Pljevlja
Pretežno oblačno
24.0 °C
Herceg Novi
Vedro
26.5 °C
Nikšić
Malo oblačno
26.4 °C
Cetinje
Pretežno vedro
27.8 °C
Bar
Vedro
28.8 °C
Podgorica
Malo oblačno
30.3 °C
Ulcinj
Vedro
28.3 °C
Kolašin
Umjereno oblačno
25.3 °C

Izoštreno

USTAVNI PUT (9) 14. 12. 2017. 11:11   >>  10:39 1

USTAVNI PUT (9)

B.Vojičić: Gospodareva očinska briga

Knjaz Nikola, prema tumačenju „Glasa Crnogorca“, davanjem Ustava želi da usreći Crnu Goru i od nje napravi modernu državu, koja bi se mogla svrstati u krug naprednih evropskih zemalja. Višedecenijsko odlaganje ustavnih reformi, objašnjava, knjaževom obazrivošću, koja je uticala da reforme izvrši tek kada se uvjerio da su Crnogorci zreli za takav preobražaj.

Nakon knjaževe prijestolne besjede u “Glasu Crnogorca“ (8.januara 1906) objavljen je Raspis Ministarstva unutrašnjih djela Knjaževine Crne Gore, kojim se svim organima lokalne vlasti dodatno pojašnjava karakter Ustava, s preporukom da o novom obliku državnog uređenja i karakteru ustavnosti upoznaju i podređeno im stanovništvo. U Raspisu se navodi da je knjaževa očinska briga, da se za sva vremena pisanim zakonom obezbijede građanska i politička prava njegovih podanika i očuvaju dosadašnja prava i slobode, jedini razlog donošenja Ustava. Stoga se vjeruje da će narod znati pojmiti važnost dobročinstva svojega Gospodara. Dok su drugi narodi prolivali more svoje krvi da bi dobili ustavna prava - da budu jednaki pred zakonom; da im je svojina nepovrediva; da ne mogu biti osuđeni dok se ne saslušaju – dotle je jednim potezom pera, bez ičije molbe ili zahtjeva, Gospodar darivao Ustav. U Raspisu se navode i neke najvažnije odredbe Ustava: “Svi su crnogorski državljani pred zakonom jednaki“, “Lična sloboda ujamčena je svakom državljaninu ovijem Ustavom“; “Niko ne može biti uzet na odgovor, osim u slučajevima koje je zakon predvidio i načinom, kako je zakon odredio“; “Niko ne može biti pritvoren ili inače lišen slobode osim u slučajevima ili po propisima, koje je zakon predvidio“; “Niko ne može biti osuđen, dok ne bude saslušan ili zakonitijem načinom pozvan da se brani“; “Svojina je nepovredna, ma kakve prirode ona bila“.

Početak parlamentarnog života u Crnoj Gori, koji je donio mnoga iskušenja, nepoznanice i sukobe, označen je donošenjem Zakona o izboru narodnih poslanika, juna 1906. godine. Zakon je donio knjaz, i to na osnovu člana 221. Ustava za Knjaževinu Crnu Goru, koji mu daje pravo da donese nekoliko zakonskih akata, koji će imati privremenu važnost, tj. dok se ne sazove prvi saziv Narodne skupštine. U suštini, Zakon je samo detaljnije iskazao ustavna određenja koja se tiču izbornih prava crnogorskih državljana. Ovaj Zakon predviđa da osnovna jedinica lokalne vlasti – kapetanija, bude glavni ogranizator izbornog procesa, a da izbore sprovode birački odbori. Iz svake crnogorske kapetanije i varoši, birao se po jedan poslanik, a proces glasanja utvrđen je na ovaj način: “Glasanje se vrši u određenoj sobi, a birači dolaze jedan po jedan, pristupaju odborskom stolu, daju svoj glas, pa koji zna pisati može pored svoga imena napisati sam ime onog kandidata za koga je glasao, a koji ne zna pisati za njega će to učiniti pisar odborski; poslije toga uklanja se birač iz dotične sobe, a ulazi drugi.“ Ovakvim načinom glasanja, koji predviđa da birač pored svog imena napiše ličnost za koju glasa, čini glasanje javnim, ali i time podložnim direktnom uticaju vlasti na rezultate izbora.

Na osnovu ovog izbornog zakona, u Crnoj Gori su 14/27. septembra 1906. godine održani prvi parlamentarni izbori, na kojima su kandidata izlazili samostalno, kao nezavisni pojedinac, i to bez profilisanog političkog programa. Stranaka tada još nije bilo. Biralo se šest poslanika za varoši (Cetinje, Podgorica, Nikšić, Kolašin, Bar, Ulcinj) i 56 iz kapetanija. Ukupno je u Skupštini trebalo da budu 62 izabrana poslanika i 12 virilnih (po funkciji). U biračkim okruzima kandidovalo se za jedno poslaničko mjesto od tri do četrnaest kandidata.

Nakon sprovedenih izbora, objavljen je u zvaničnom listu komentar u kome se kaže da su izbori bili potpuno slobodni, isto kao i oni što se održavaju u nekoj od zemalja zapadne demokratije. Ovim izborima mora da bude zadovoljan i narod, jer je na političku scenu svojom slobodnom voljom izveo ljude koji predstavljaju različite političke opcije i različite generacije i socijalne slojeve. Ali, tek će se pokazati kako će oni raditi u Skupštini i kakvi će biti rezultati njihovog rada. Najvažnije je da su narodni poslanici izabrani na slobodan i zakonom predviđen način. Prvi dan njihovog rada u skupštini je sudbonosan dan za Crnu Goru, jer će se vidjeti kojim će putem ona krenuti, ističe „Ustavnost“ (21.septembra 1906).

Neposredno prije održavanja izbora, biračima je u novinskom članku u “Ustavnosti“ (2.septembar 1906) objašnjeno i da crnogorski režim ima dvije grupe protivnika. I što je u svemu najvažnije, biračima je objašnjeno da ni jedna, ni druga grupa nema znanja i vrijednosti, koja je preporučuje da bude vlast. Prva grupa protivnika, može se nazvati revolucionarima, a druga reakcionarima. Prvu grupu čine srednjoškolci i studenti koji se školuju van Crne Gore, i oni su neprijatelji koji su proizašli iz rđavog shvatanja, mladalačke bujnosti, možda i iz hotimične neobavještenosti, u kojoj ih drže oni, koji možda za to imaju kakvog svog naročitog računa. Drugu grupu čine stariji, među kojima većinu čine oni čije je lične interese uvrijedio novi režim ili će ih možda uvrijediti. Iz teksta saznajemo da nekolicina mladih ljudi koji se školuju na strani, smatraju da iz starog režima treba preći u novi, i to na osnovu principa državne uprave u Švajcarskoj i Engleskoj. Autor navodi da od Crne Gore, koja je do juče imala autokratski oblik vladavine, koji je srastao s duhom i narodnim shvatanjem, teško bilo ko može da stvori državu s najsavremenijim oblikom vladavine. Liberalizam, kakav je svojstven iskusnijem i tolerantnijem duhu, koji u progres ide putem evolucije, a ne revolucije, traži postupnost u svemu. Za stariju grupu političkih protivnika autor naglašava da su epigoni onih prvih, i navodi da je u ovoj grupi srazmjerno malen broj onih koji su iz uvjerenja protivnici i neprijatelji novog režima. Većinu političkih protivnika iz grupe reakcionara autor smješta u grupu nezadovoljnih, jer je politička potreba dovela do personalnih promjena, tako da je razumljivo negodovanje onih koji silaze, i ako nije opravdano. Mnogi se ne mogu pomiriti s novim stanjem, jer im je nešto oduzelo, ili nijesu dobili nešto što su očekivali u svoju korist.

Prvi saziv parlamenta, čiji je zvanični naziv bio „Crnogorska narodna skupština“, sastao se na Lučindan 1906. godine. Izborom vojvode Šaka Petrovića Njegoša za predsjednika Skupštine, uprkos tome što se znalo da knjaz nije za njegov izbor, nagoviješten je spor između vladara i parlamenta. Ubrzo je poslanička većina formirala Klub narodnih poslanika, na čijem je čelu bio predsjednik Skupštine, a iz ovog Kluba nastaće i prva politička stranka u Crnoj Gori – Narodna stranka. Narodna stranka je formalno osnovana početkom 1907. godine, kada je objavljen njen program, za čiju je osnovu uzet program Radikalne stranke Srbije, na čijem je čelu bio Nikola Pašić. Stranke sa koncepcijom o pripajanju Crne Gore državi Srbiji. Program stranke prihvatila je većina poslanika crnogorske Skupštine, kao i mnoge ugledne javne ličnosti (vojvoda Šako Petrović, Marko Radulović, Andrija Radović, vojvoda Gavro Vuković, Gavrilo Cerović, vojvoda Đuro Cerović, vojvoda Lazar Sočica, serdar Savo Plamenac...). Istina, na osnovu programskih opredjeljenja stranke, nije bilo lako prepoznati njen stav prema knjazu Nikoli i režimu koji on predstavlja, ali je na osnovu njihovog skupštinskog djelovanja bilo očigledno da je Narodna stranka nosilac opozicionog djelovanja.

Ubrzo nakon formiranja Narodne stranke, pod uticajem Dvora formirana je stranka koja je trebalo da bude njen politički pandan. Bila je to Prava narodna stranka, koja je bila pod potpunom kontrolom Dvora. U rukovodstvu stranke bili su visoki državni činovnici: Jovan S. Plamenac, Lazar Mijušković, Mitar Radulović, Niko Tatar., Prava narodna stranka nije imala svoj program i statut, tako da su jedino u osnivačkom proglasu iznesene smjernice i ciljevi njenog djelovanja. U Proglasu se kaže da osnivači stranke žele da sprovedu u život zamisao knjaza Nikole o bogatoj, srećnoj i prosvijećenoj Crnoj Gori, državi kojom će upravljati narod. U toj državi svi treba da imaju potpunu pravnu i imovinsku sigurnost. Pristalice Prave narodne stranke isticali su da su sljedbenici zavjetne knjaževe misli o borbi za slobodu Crne Gore i spas potlačene braće. Prava narodna stranke zastupala je stanovište da su Petrovići-Njegoši preporodili i unaprijedili Crnu Goru, kao i da Crnogorci treba da im budu zahvalni za sve što su učinili da svoju zemlju.

Tokom 1906. i 1907. godine, rad crnogorskog parlamenta obilježila su sukobljavanja ove dvije političke grupacije, kao i pad vlade, krajem 1906. godine. Poslanička većina, koja je pripadala Klubu narodnih poslanika, odnosno, Narodnoj stranci, primorala je knjaza da mandat za sastav nove vlade povjeri njihovom članu (Marku Raduloviću), što je knjaz doživio kao svoj poraz. Zbog knjaževog neuvažavanja njenih ustavnih ovlašćenja, ova vlada je ubrzo podnijela ostavku, a novu vladu formirao je, takođe, član Narodne stranke – Andrija Radović. Knjaz je nastavio da opstruira rad i ove vlade, pa je i Radović, aprila 1907. godine, podnio ostavku. Mandat za sastav nove vlade knjaz je zatim dao Lazaru Tomanoviću, svom privrženiku, ali za nesmetan rad njegove vlade, nije imao podršku većine poslanika u Skupštini., Nemogavši da obezbijedi većinu, knjaz je, jula 1907. godine, odlučio da raspušti Skupštinu i da raspiše nove izbore. Novi izbori zakazani su za oktobar 1907. godine.

Nastavlja se…

Komentari 1

ostavi komentar

Ostavi komentar

Pravila komentarisanja sadržaja Portala RTCG
Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija.Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Da biste komentarisali vijesti pod vašim imenom

Ulogujte se

Novo