Žabljak
Vedro
12.7 °C
Pljevlja
Vedro
16.0 °C
Herceg Novi
Vedro
20.7 °C
Nikšić
Vedro
17.6 °C
Cetinje
Pretežno vedro
26.9 °C
Bar
Vedro
19.7 °C
Podgorica
Vedro
22.5 °C
Ulcinj
Vedro
20.0 °C
Kolašin
Pretežno vedro
12.2 °C

Izoštreno

USTAVNI PUT (21) 07. 03. 2018. 11:00   >>  18:25 15

USTAVNI PUT (21)

B.Vojičić: Opozicija najveća podrška režimu

Postavši instrument inostrane vlade za borbu protiv režima u svojoj zemlji, crnogorska opozicija je izgubila ne samo kvalitete koji su je uzdigli iznad lošeg i anahronog režima, već i političku autentičnost i samostalnost, bez koje se nije mogla ustanoviti kao stabilan politički blok.

 

„Nova era“ u političkom životu Knjaževine Crne Gore otpočela je sazivanjem prve Narodne skupštine na Lučindan 18.(31)oktobra 1906.godine. To je ujedno omogućilo i formalni početak straničkog organizovanja, na „klubaše“ (protivnici knjaza) i „pravaše“ (knjaževe pristalice). Opoziciona „Narodna misao“ pisala je da tamo gdje nema stranaka nema ni parlamentarizma. U članku „Početak stranaka u Crnoj Gori“, septembara 1907, list piše: „Osjetna podjela na stranke pojavila se kod nas tek pred izbore narodnih poslanika, za vrijeme prve vlade po Ustavu – dakle, vlade g.L.Mijuškovića. Ovu podjelu stvorila je upravo Mijuškovićeva vlada svojom izbornom agitacijom, nagrađivanjem svojih ljudi i pridobijanjem za sebe; svojim samohvalisanjem, koje ispoljavaše preko svog organa ’Ustavnosti’ itd. Vi se sjećate pisanja ’Ustavnosti’, ona već imaše svoju opoziciju, koju najstrašnije napadaše ali ta opozicija bješe bez ikakve organizacije, te bješe nevidljiva i nečuvena za svakoga sem za ’Ustavnost’, a ona je strašnu predstavljaše i stvaraše samo za to da bi imala koga grditi po svojoj urođenoj strasti i voditi ma kakvu borbu, te ta borba izgledaše kao borba Donkihota sa vjetrenjačom. Ustav bješe postavio granicu, odvojio minulo doba našeg državnog života (a Prestona Besjeda nazva sjajnim dobom doba pred Ustavom), a novom dobu otvori slobodno polje za borbu i utakmicu, kojoj bi cilj bila opšti napredak naše Domovine u savremenom duhu“.

Jedino što se prvih dana parlamentarizma moglo primijetiti, to je bilo opoziciono raspoloženje prema vladi većine narodnih poslanika, zapisao je dr Nikola Škerović, poslanik u Crnogorskoj narodnoj skupštini biranoj 1911, u knjizi „Crna Gora na početku 20.vijeka“ (Beograd,1964), za poslanike prve po Ustavu izabrane Narodne skupštine.“Većina izabranih narodnih poslanika orjentisala se protiv ’prve ustavne vlade’ L.Mijuškovića. u toj većini našli su se: pojedinci iz starog režima, kojima se izmakla vlast i privilegije iz ruku; grupa umjereno opozicionih, naprednih,školovanih ljudi; neki broj inteligentnih pojedinaca iz naroda; izvjetstan broj ljudi prostih, bez ikakvog političkog programa, u želji da se uz školovane ljude svoj stav bez razmišljanja promijene kad to zatraži gospodar. To je znak da je političko buđenje u Crnoj Gori sve više hvatalo maha“. Škerović primjećuje da su do rada Narodne skupštine(1906) sav društveni život i državna organizacija počivali na plemekskoj osnovi. „Do sada je postojala jedna jedina natplemenska moć, moć knjaza-gospodara, koji je držao svu vlast u svojim rukama. A sa okupljanjem plemenskih predstavnika u Narodnu skupštinu, među njima se, u samom početku,pojavljuje težnja za organizaciju druge,vanplemenske,opštenarodne moći, kao protivteže onoj jedinstvenoj i apsolutnoj gospodarevoj moći. To je nagovještavalo radikalan prelom u političkom životu crnogorskih državljana“.

„Da će crnogorska vlast imati muke s opozicijom, postalo je jasno samo nekoliko dana nakon verifikacije poslaničkih mandata prvog saziva Crnogorske narodne skupštine (oktobra 1906).“, piše o tom periodu istoričar dr Živko Andrijašević u knjizi „Nacija s greškom“ (Cetinje,2004). „Najviša zemaljska vlast, oličena u knjazu-gospodaru,prilično je bila iznenađena kada je spoznala da u parlamentu nema apsolutnu većinu, odnosno, da su na prvim parlamentarnim izborima pobijedili kandidati kojima Dvor nije bio naklonjen. U Dvoru su bili iznenađeni kada je za predsjednika Skupštine izabran čovjek koji nije uživao knjaževu podršku, a zatim naprosto zapanjeni kada su ’nečesovi anonimusi’ izglasali skupštinsku Adresu kojom se kritikuje rad vlade Lazara Mijuškovića“. Andrijašević kaže da je „stav najviše državne vlasti da su protivnici knjaza Nikole neminovno protivnici narodnih(nacionalnih) i državnih interesa, predstavljalo je opšti princip za definisanje svakog opozicionog djelovanja. Političko konfrontiranje s Gospodarom, čiji se patriotizam i državnička mudrost smatraju za neupitne vrijednosti, odmah je, po principu silogizma, dobijalo obilježje nepatriotske djelatnosti“.

O tadašnjim strankama unionista Nikola Đonović u knjizi „Crna Gora pre i posle ujedinjenja“ (Beograd, 1939) ovako objašnjava političku scenu: „Stranka 'Pravaška' bila je bliže vladaocu, dok je Narodna stranka, ili stranka 'Klubaška', bila bliže narodu. Sem toga Narodna stranka je bila u narodu shvaćena kao stranka koja hoće zbližavanje pa i jedinstvo sviju Srba, kada za to bude nastupila mogućnost. „Prava“ narodna stranka je u tom pogledu bila rezervisanija. U stvari ona je tome istom težila, samo je očekivala da se dinastička pitanja urede. Bilo je svakako ljudi na 'pravaškoj' strani koji su radili suprotno tim težnjama. To su bili oni koji su služili jedino dinastičkim računima; kao što je bilo na strani 'klubaškoj' izvesnog taktiziranja koje ih je odvodilo daleko od onog što je narod očekivao.“

Državna ideologija je, kako ocjenjuje istoričar dr Živko Andrijašević u studiji „Crnogorska ideologija 1860-19018“ (Cetinje,2017), radila na stvaranju političke kulture u kojoj nije bilo razlike između opozicije i neprijatelja, između protivnika vlasti i protivnika države: „Istina, u javnom djelovanju protiv opozicije, crnogorski režim je najveću podršku imao u samoj opoziciji, čije su jezgro činili isluženi kadrovi starog režima i ambiciozni karijeristi, kod kojih se od svih poželjnih načela uglavnom prepoznavalo samo jedno – težnja da postanu vlast. Fatalnu grešku opozicija je napravila kada je postala paravan za agenturnu mrežu srpske vlade, koja je uz pomoć protivnika crnogorske vlasti, vodila borbu protiv crnogorskog režima. Postavši instrument inostrane vlade za borbu protiv režima u svojoj zemlji, crnogorska opozicija je izgubila ne samo kvalitete koji su je uzdigli iznad lošeg i anahronog režima, već i političku autentičnost i samostalnost, bez koje se nije mogla ustanoviti kao stabilan politički blok. Uviđajući njene slabosti, i koristeći se njenim nepromišljenim akcijama, režim je ovakvu opoziciju, koja je trebalo da bude protivnik vlasti, lako pretvoriuo u protivnike države, naroda i Gospodara“.

U štampi je objašnjavano kakvih sve opozicionara ima u Crnoj Gori. Komentarisano je raspuštanje prve ustavne Skupštine, i uglavnom su traženi uzroci zbog kojih je došlo do prijevremenog skraćenja njenog mandata. U zvaničnom “Glasu Crnogorca“ su naveli da je uzrok raspuštanju Skupštine: nepoznavanje duha i pravog smisla ustavnog života, dioba poslanika na dva tabora, nemogućnost sporazuma između njih, ali i izjave nepovjerenja nekim narodnim poslanicima od strane birača.

U “Narodnoj misli“ su, naravno, drugačije objašnjavali. Oni smatraju da je ovo objašnjenje bez ikakvog osnova, tvrdeći da nepoznavanje duha i pravog smisla ustavnosti nije razlog da se raspusti Narodna skupština. Ni u slučaju kada bi i uzeli da se parlamentarizam u Crnoj Gori razvijao decenijama, a na vlast došla stranka, čijim bi djelovanjem bio ugrožen narodni i državni napredak, ni tada se nema prava raspustiti Skupština, jer vlada predstavlja većinu, kojoj je narod dao svoje povjerenje. Za “nepoznavanje duha i pravog smisla ustavnog života“, ne može da se optuži nijedna grupa u Skupštini, pošto i jednima i drugima pripadaju školovani ljudi. Interesantno bi bilo objasniti ko su poslanici koji ne poznaju smisao ustavnog života, pošto školovani ljudi ne spadaju u tu grupu. I drugi razlog koji se navodi u zvaničnom listu – “dioba poslanika na dva tabora“, takođe je problematičan. Država koja je iz apsolutne monarhije prešla u ustavnu, teško se može prilagoditi kritikovanju i neprestanim primjedbama i opomenama od strane opozicije, i teško može izgleda shvatiti da je postojanje dva ili više tabora, logični proizvod parlamentarnog i demokratskog života. U državama u kojima se politički život slobodno kreće, moraju se pojaviti političke partije, i tek iz partijskih borbi i trvenja, nastaju najsavremeniji državni sklopovi. Prema tome, političke partije nijesu kakva nesreća i bolest za društveni život, nego su uzrok zdravog političkog života. Što se tiče primjedbe da je uzrok raspuštanja Skupštine i u tome što nije bilo “nade za sjedinjenje oba kluba“, i on se može smatrati neumjesnim. Uzmimo da su se oba kluba spojila i počela zajednički raditi, ko bi onda bio opozicija u Skupštini. Ko bi kontrolisao njihov rad? To bi bila prva Narodna skupština u svijetu bez opozicije. Nada bi bila opravdana da ima više stranaka, a ne da se u slučaju nevolje spoje jedine dvije stranke. Primjedba, o izglasavanju nepovjerenja pojedinih narodnih poslanika od strane njihovih birača, neumjesna je, i uperena protiv samog Ustava. Narodni poslanici nijesu predstavnici svojih birača. Oni vrše državnu vlast, vodeći računa o narodnim i državnim potrebama i interesima.

U štampi koja je bila pod kontrolom Dvora, raspuštanje Narodne skupštine 1907. godine i obrazovanje vlade Lazara Tomanovića predstavljeno je, kako se i moglo očekivati, kao početak ozbiljnog rada na sređivanju unutrašnjih prilika i povratak Crne Gore u zonu stabilnosti. Za Tomanovića i njegov kabinet kaže se da su prihvatili vlast u zemlji u veoma teškim prilikama, iako je u javnosti obrazovanje tog kabineta, zbog nepoznavanja stvarnosti ili zlonamjernog iskrivljivanja istine, predstavljano kao korak unazad i pobjeda reakcije. Autor komentara konstatuje da ne može biti riječ o reakciji ili nazadku, ako se formira vlada koje će raditi da zaustavi pogibeljnu anarhiju. Upravo dolazak Tomanoviće vlade zaustavio je lutanja i haos, a vladinu politiku učinio mudrim i postupnim djelovanjem, koje jedino obezbjeđuje napredak. No, ljudska zloba, pakost, zavist i gramzljivost za vlašću, udružene sa nesavjesnošću, nevještinom i nesposobnošću, učinile su da Tomanovićeva vlada bude predstavljana na sasvim drugačiji način. Pretpostavlja se da će, ipak, zdrav razum i dobra volja mnogim zabludama učiniti uprkos takvim otporima i osporavanjima, Tomanovićeva vlada je umjerenošću i obazrivošću, istrpjela velika iskušenja, zajemčila mir i red, uvela zakonitost i poredak.

Kada je posao diskreditovanja opozicije završen, pogotovo nakon „Bombaške afere“, crnogorski režim nije imao potrebu da se više konfrontira sa „izdajničkom opozicijom“ kad je ona krajem 1907.ostala i bez predstavnika u Narodnoj skupštini i bez svog glasila „Narodne misli“. Nakon održanih izbora 1907. godine, Crna Gora je ušla u mirno parlamentarno razdoblje, jer je režim knjaza i kralja Nikole potpuno eliminisao opoziciju iz političkog života.

 

Komentari 15

ostavi komentar

Ostavi komentar

Pravila komentarisanja sadržaja Portala RTCG
Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija.Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Da biste komentarisali vijesti pod vašim imenom

Ulogujte se

Novo