Žabljak
Malo oblačno
18.8 °C
Pljevlja
Umjereno oblačno
19.1 °C
Herceg Novi
Pretežno vedro
28.4 °C
Nikšić
Malo oblačno
24.0 °C
Cetinje
Vedro
25.7 °C
Bar
Malo oblačno
25.8 °C
Podgorica
Pretežno vedro
28.0 °C
Ulcinj
Vedro
28.1 °C
Kolašin
Malo oblačno
22.0 °C

Otvoreno o NATO-u

BALKAN OPASAN PO SEBE 15. 01. 2014. 14:23   >>  14:38 1

BALKAN OPASAN PO SEBE

Zašto je NATO stub evropske bezbjednosti i odbrane

Istorija civilizacija je, kako primjećuje Benjamin, istorija neprekidnog ratovanja. Bez obzira na motive neprekidno ratovanje (Vukotić smatra da je to borba sa glađu) obilježava civilizacije. I kontinent i region kojima civilizacijski pripadamo potvrđuju početnu tezu. Morin, čini se pravilno, identifikuje dualizam evropske civilizacije i evropskog varvarstva.

 Dalje, smatra da je svaki civilizacijski napredak istovremeno i varvarsko djelo. Evropa je, nebrojeno puta, to potvrdila. Ona ista Evropa koja je stvorila kolonijalizam, fašizam, nacionalsocijalizam i brojne druge – izme. Ona Evropa koja je izvozila totalitarizme. Istovremeno, i region kojem pripadamo i ime duguje neprekidnosti ratovanja. Prostor Balkana je, samo u 20. vijeku, doživio 11 oružanih sukoba. Samo prilog tezi o neprekidnosti ratovanja.

Bezbjednost i odbrana  

Ideja mirnog ujedinjenja evropskog kontinenta veoma je stara. Od antičke misli, preko renesanse, do 20. vijeka. NakonPrvog i Drugog svjetskog rata, ova ideja dobila je i svoju publiku - i političari i sama javnost postali su svjesni potrebe prevencije budućih sukoba. Stvaranje prethodnica današnje EU podrazumijevalo je i određenu vojno-odbrambenu saradnju. Promjena geopolitičke realnosti 20. vijeka rezultirala je stvaranjem Organizacije Sjevernoatlantskog ugovora (NATO).

Veoma često se govori o (ne)kompatibilnosti EU i NATO. I veoma često se zanemaruju činjenice. Najduži period mira u Evropi dogodio se zbog političke saradnje država članica EU i odbrambene saradnje u okviru NATO-a za vrijeme blokovske podjele svijeta. Ipak, zamislimo da ovi procesi nijesu bili kompatibilni tokom svoje evolucije. Zamislimo da su se presjekli tek skoro. Da li je za pojedince i građane Crne Gore bitna priroda prethodnog procesa ili i onih koji su pred nama?

Procesi pred nama potvrđuju kompatibilnost ova dva oblika integracija. Prvo, Lisabonski ugovor definiše NATO kao garant kolektivne bezbjednosti i odbrane EU. Drugo, isti ugovor definiše i neophodnost reakcije u slučaju oružanog napada na članicu EU (do sada je samo to bio slučaj u NATO-u). Treće, i EU sve više pažnje posvećuje realizaciji vojnih misija (ponovo svojstveno NATO-u). Četvrto, 22 od 28 država članica EU su i članice NATO-a. Peto, iako nije formalno zahtijevano, sve postsocijalističke države prvo su postale članice NATO-a, pa tek onda EU.

Zašto je navedeno važno? Čini se zbog definisanja pravca budućih kretanja. Dodatno, potvrđuje se da će NATO (p)ostati stub evropske bezbjednosti i odbrane. Razlozi su brojni: razlika u bezbjednosnim pristupima EU i NATO-a, kriza javnog duga većine država EU, postojeći mehanizmi finansiranja NATO-a i pojava novih, hibridnih izazova 21. vijeka.

Šansa i rizik

Zašto Crna Gora razmišlja o procesima integracija? Zar neutralnost, nesvrstanost, suverenost nijesu moguće opcije? Čak i ako je mogla da se profiliše kao balkanski Lihtenštajn, Crna Gora je taj istorijski trenutak propustila (istina, ni Lihtenštajn nije potpuno suveren). Čini se da je najisplativija i najefikasnija alternativa članstvo u EU i NATO-u.  Zašto? Jedan od načina nestajanja ratobornosti Balkanaca su integracije. Prije svega zbog mogućnosti razmjene između članica EU (Hajek je smatrao da trgovinaeliminiše nasilnost, a Bastija da ukoliko roba ne prelazi granice, onda hoće vojska) ali i zbog NATO okvira bezbjednosti, kako spoljne tako i unutrašnje (od navedenih 11 ratova Balkanci su izazvali 9!). EU predstavlja najveće jedinstveno tržište i dvije trećine ukupne razmjene je među članicama. Ovo je velika šansa, ali i rizik za Crnu Goru. Istovremeno, prema ostatku svijetu EU je veoma zatvorena. Da li je to opasnost za Crnu Goru? Pored toga, integracije bi trebalo da budu i podsticaj ukupnoj reformi, kako bismo bili istinski konkurentni na globalnom tržištu.

Sa druge strane, NATO predstavlja vojnu, političku i odbrambenu organizaciju. Prema svim strategijama koje percipiraju bezbjednost i eventualne opasnosti, Crna Gora je sigurna zemlja. Međutim, nijedna od navedenih strategija ne bavi se našim istorijskim nasljeđem jer im to, možda, i nije svrha. Ali, istorija pokazuje da je većina ratova na Balkanu u 20. vijeku izazvana upravo od pojedinaca i grupa sa tog prostora. Znači, najveća opasnost Balkanu je on sam! I to je ključni razlog integracije u NATO.

Hibridne prijetnje

Drugi ključni razlog su hibridne prijetnje 21. vijeka, kao što su sajber rat; asimetrični konflikti slabog intenziteta; globalni terorizam; moderno piratstvo; transnacionalni organizovani kriminal; demografski izazovi; bezbjednost resursa; bijeg iz/od globalizacije i proliferacija oružja za masovno uništenje. Pojava navedenih prijetnji (naročito sajber incidenata različitih vrsta, efekata i ciljeva) za posljedicu ima: promjene koncepta bezbjednosti (u objektivnom i subjektivnom smislu); nestanak tradicionalne nacija-države kao okvira za rješavanje odbrambeno-bezbjednosnih izazova (primjer Estonije to potvrđuje); evoluciju uloge i funkcije NATO-a u kontekstu odgovora na ove izazove.

Crna Gora zbog budućeg razvoja ne smije sebi dozvoliti još jedan rat na Balkanu, kao ni nesposobnost da odgovori na eventualne hibridne izazove. I upravo su to ključni razlozi članstva u NATO-u. Dodatno, Crna Gora sa skoro 49 miliona eura odbrambenog budžeta (istorijski maksimum) nije sposobna da samostalno razvija odbrambeni sektor.

Cijena alternative

Ekonomija je tržišna razmjena u kojoj je cijena važan indikator. U kontekstu NATO integracija važna je cijena alternativâ.

Cijena alternative neuključivanju u NATO može se posmatrati na dva načina: troškovima eventualnog ponavljanja istorije i nesposobnošću odgovora na hibridne prijetnje i eventualnih troškova. U ovom kontekstu se veoma često zaboravlja da Partnerstvo za mir – PzM (percipirano od javnosti kao sasvim dovoljan aranžman) ne podrazumijeva obavezu kolektivne odbrane NATO-a. Cijena alternative uključivanja u NATO je jasnija. Ipak, cijena integracije u NATO ima dvije dimenzije: direktnu i indirektnu.Indirektni troškovi integracije nastaju i po osnovu članstva u PzM i odnose se na troškove izgradnje i održavanja odbrambenog sistema, investicije u opremu, postizanje interoperabilnosti sa NATO-om, učešće u misijama i slično (i misije su obaveza u okviru PzM). Ovo pokazuje da i tzv. „samodovoljnost“ učešća u PzM-u ima svoju cijenu. Direktni troškovi su posljedica članstva u NATO-u i odnose se na uplate u tri NATO budžeta: civilni, vojni i NSIP (budžet za strukturne investicije).

Kvalitativne promjene

U svakoj razmjeni važan aspekt su i dobiti od nje. Shodno tome, što Crna Gora ekonomski dobija od članstva u NATO-u? Iskustva pokazuju (i ove analize su i moguće jedino ex post) da dolazi do rasta stranih direktnih investicija: kvalitativne promjene strukture investitora i investicija iz tehnološki najrazvijenih država: rasta BDP-a, rasta turističkog prometa i povećanja kvaliteta života. Istovremeno, to ne znači da se države koje nijesu članice ne razvijaju. To znači da je članstvo u NATO-u potencijalan uslov razvoja, naročito za postsocijalističke države. Navedeno pokazuju i primjeri deset postsocijalističkih država koje su se neujednačeno razvijale iako su bile u NATO-u (ipak, sve su zabilježile rast). Na kraju, to znači da je neophodan uslov (i pored članstva u NATO i EU) kreiranje globalno konkurentnog sistema naklonjenog preduzetništvu i biznisu. Do tada, nema „kvantnog skoka“.

Mr Ivan Jovetić

 (Autor je direktor Centra za evropsko obrazovanje i studije, analitičar na Institutu za strateške studije i projekcije i saradnik na UDG-Fakultetu za međunarodnu ekonomiju, finansije i biznis)

 (pobjeda.me)

Komentari 1

ostavi komentar

Ostavi komentar

Pravila komentarisanja sadržaja Portala RTCG
Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija.Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Da biste komentarisali vijesti pod vašim imenom

Ulogujte se

Novo