Žabljak
Umjereno oblačno
13.8 °C
Pljevlja
Pretežno vedro
19.6 °C
Herceg Novi
Vedro
18.6 °C
Nikšić
Pretežno vedro
18.7 °C
Cetinje
Vedro
24.0 °C
Bar
Vedro
18.4 °C
Podgorica
Pretežno vedro
22.0 °C
Ulcinj
Vedro
19.0 °C
Kolašin
Malo oblačno
15.8 °C

Izoštreno

USTAVNI PUT (6) 06. 12. 2017. 10:00   >>  10:19 4

USTAVNI PUT (6)

B.Vojičić: Zavedena naša mladež

Protivnici Knjaza Nikole nijesu birali sredstva, da njegov ugled unize i zamrače, i da posiju sjeme iz koga bi nikla mržnja i nepovjerenje između naroda i vladaoca. U grešnoj mržnji ti ljudi nijesu vidjeli kakvo golemo zlo spremaju svome narodu i svojoj otadžbini.

Crnogorski studenti (njih 16), organizovani u Beogradu u Politički klub crnogorske omladine (1903), čiji je prvi predsjednik bio Marko Daković, kontinuirano pritiskaju knjaza Nikolu da “izvrši duboke reforme u Crnoj Gori”. Dvije godine (od 1903. do 1905), oni raspravljaju o stanju u Crnoj Gori i njenim političkim usmjerenjima radi “izrade jedinstva pogleda”, pa su “proturali nepotpisane napise u srpskoj štampi o Crnoj Gori”. Ali, kad je knjaz na Lučindan najavio reforme, prožeti revolucionarnim stremljenjima ka svesrpskom jedinstvu, crnogorski studenti to kvalifikuju – “separatističke težnje”, “provincijalni interesi” – a da još nijesu znali sadržinu najavljenih reformi.

U proglasu “Riječ crnogorske univerzitetske omladine”, objavljenom 8.novembra 1905. godine u beogradskoj štampi, a potom, u obliku letka, rasturanom diljem Crne Gore, kvalifikuju da je Lučeindanski proglas došao “na zahodu jednog režima".

Uz zahtjev da se amnestiraju svi politički krivci, završava se akciono-političkim tekstom koji glasi: “Zdravo shvatanje nacionalnih interesa u novom životu Crne Gore, učiniće da sve separatističke težnje, antagonizam i provincijalni interesi, ukoliko bi se kosili sa stvarnim potrebama Srpskoga naroda, moraju ustuknuti pred idejom slobode i ujedinjenja Srpstva“. To će ubrzo biti okosnica političkog koncepta prvog opozicionog lista “Narodna misao”. U stvari, biti program crnogorske opozicije, “klubaša”, kasnije Narodne stranke koja se borila protiv crnogorske individualnosti.

Donošenje i rasturanje po Crnoj Gori tog letka, prvi i početni je korak proizvodnje rascjepa u narodu Crne Gore na dva protivnička tabora oko donošenja ustava i budućnosti države. Do tada, u Crnoj Gori gotovo nepoznat pojam političkih borbi, postaje novo životno stanje.

Na izborima 14/ 27. novembra 1905. prošli su uglavnom državni službenici. O ustavu  nije bilo rasprave u Skupštini. Ustavom je knjaz suštinski veći dio vlasti zadržao – Crna Gora je de fakto postala ustavna, ali ne i parlamentarna država. Četiri mjeseca nakon što je proglašen i objavljen Ustav za Knjaževinu Crnu Goru, aprila 1906, pošto su saznali njegove odredbe, obavljuju svoj drugi dokument sa naslovom “Riječ crnogorske univerzitetske omladine o prilikama u Crnoj Gori“. I ovaj se dokument kao brošura odmah rastura po Crnoj Gori. Knjaz Nikola se karakteriše i osuđuje kao “samodržac i samovoljnik, uzurpator vlasti“, da forsira crnogorstvo “na štetu srpstva“. Osuđuje se oktroisani način donošenja Ustava i tvrdi da je knjaz Nikola Ustav donio da bi pravno osigurao svoje samodržavlje, a ne da bi narod imao prava. Nakon donošenja Ustava, tvrdi se, “volja vladaoca i dalje je ostala jedini izvor i utok vlasti”, “Narodna skupština nema nikakvu zakonodavnu moć”, da je samo forma i da “služi kao igračka u rukama Vlade i knjaza”; da po sili Ustava mora primiti “sve zakonske projekte i prijedloge podnose joj”; da budžet onakav kakav joj se podnese mora usvojiti.

Krajem maja i početkom juna 1907. godine po Crnoj Gori rastura se “Proglas Srpske omladine iz Crne Gore”, štampan u Beogradu, poznat kao Majski proglas. U njemu se tvrdi  da se knjaz Nikola “prodao domaćim Turcima” i da im je “ustupio svu Crnu Goru”. Zatim slijedi poziv narodu Crne Gore: “Ne dajmo se! Crna Gora nije prćija; Crnogorci nijesu njihovo roblje. Crna Gora je naša Otadžbina…Dužnost je naša da pokažemo junački otpor koji će zadiviti cio svijet… S nama će biti naša nesrećna braća rasijana po tuđem svijetu, s nama će biti cijelo srpstvo, jer smo mi njihova đeca!...Stupajmo pod barjak naše Narodne stranke! Ispod tog barjaka provodimo borbu…protiv pljačkaša i ugnjetača protiv domaćih Turaka”. Proglas se završava zakletvom iz Gorskog vijenca “A ko izda onoga ko počne, svaka mu se stvar skamenila...“

Jedan od trojice vođa grupe crnogorskih studenata u Beogradu, Jovan Đonović, u monografskoj studiji: “Ustavne i političke borbe u Crnoj Gori 1905-1910” (Beograd, 1939), objašnjava šta je bio krajnji cilj grupe studenata: demokratizacija države ili likvidiranje države Crne Gore za svesrpske interese? Omladina je ustavne i političke borbe vodila sa “geslom: protiv separatizma, za jedinstvo”, za to da Crna Gora “žrtvuje sebe” radi “srpskih interesa i ideala”, radi “stvaranja jake srpske države” u kojoj će Crna Gora biti “južna pokrajina jake srpske države”, a do prisajedinjenja Srbiji zapadnih teritorija na kojima žive Srbi, “srpska teritorija” sa ulogom “pijemontskog logorišta”. Ovom geslu omladina će “ostati vjerna tokom cjelokupnog svog aktiviteta i najzad, završiće ga ujedinjenjem Srbije i Crne Gore 1918. godine”. Đonović piše da je “srpska štampa stala na stranu omladine, prihvatila njen postupak i njenu kuraž”, da u prvoj Riječi studentska omladina nije otvoreno iskazala “nacionalnu notu”, te da je “tek kasnije nastao momenat da omladina otvoreno izađe sa svojom velikosrpskom politikom”.

Sa ciljem neposrednog i direktnog slabljenja i konačnog eliminisanja države Crne Gore,  prema kazivanju Gavra Vukovića u “Memoarima” (Obod-Cetinje i Pobjeda-Titograd, 1985), već 1903. godine: “Nova koterija u Srbiji, da bi postigla svoj pakleni cilj, obrazovala je naročiti komitet, koji je stajao na čelu pokreta anticrnogorskog u Srbiji. Jaša Nenadović, rođak i lični sekretar Kraljev, Balukdžijić, šef pres-biroa Ministarstva inostranih djela, Stevan Lukačević, takođe neki Kraljev rođak, prozvan Saraga, iz Podgorice, stavljeni su na čelo tog komiteta”… ”Odvratni komitet, da bi se pred svijetom maskirao ma čim, regrutovao je nekoliko neiskusne crnogorske mladeži, koja se nahodila na višim i nižim školama u Beogradu, kao i iz mnogih članova ‘Slovenskog juga’, čitavo društvo koje je vodilo sistematsku kampanju protiv Knjaza i sviju nas. Zavedena naša mladež, pod firmom lažnog liberalizma, služila je, ko svjesno, ko nesvjesno, kao paravan iza koga su se zaklanjali pravi akteri komedije”… Taj “paškvilantski anticrnogorski komitet, inspirator (je) klevetničkog pisanja beogradske štampe protivu našeg Gospodara Crne Gore”,  koja je, “ne osvrćući se na propast velikih narodnih  interesa, sipala zmijski otrovni gnjev, naročito protivu Knjaza lično”… ”Njeni nasrtaji, kolumnije, bezočna grdnja, izmišljotine, zajedljivost i podmetanja, primjera nemaju u svijetu”…

Zvanični “Glas Crnogorca”, 21. januara 1906, prenosi članak iz Ćurčićevih “Beogradskih novina“, koje se bave različitim tumačenjima u srpskoj štampi na donošenje Ustava, posebno napadima crnogorskih emigranata na knjaza Nikolu: “Neznatan broj ličnih protivnika crnogorskog knjaza – koji moraju znati da je lični ugled njegov u Crnoj Gori veliki i narod njegovu riječ uvažava i sluša – tvrdili su da je ta namjera knjaževa potekla zbog pokreta, koji su oni pokušali iz tuđine stvoriti u Crnoj Gori, da je knjaz Nikola, i pored autokratskih sklonosti, koje ti ljudi preuveličavaju, morao popustiti pred tim pokretom najpošlje da on davanjem ustavnosti Crnoj Gori ne misli u njoj zavesti pravi ustavni red, zasnovan na osnovnim principima parlamentarizma, nego od ustavnosti načiniti bedem svojim autokratskim  težnjama i prohtjevima. Takvi glasovi marljivo su proturani od strane izvjesnih knjaževih neprijatelja u jednom dijelu naše štampe, da bi ružnom sjenkom prekrili djela istinskoga rodoljuba i prave državničke uviđavnosti.

Mi, koji prilično poznajemo ljude i prilike u Crnoj Gori, i koji smo znali da u ovakvom pisanju ima mnogo žuči i mržnje, a malo istine, čekali smo na djelo, pa da onda iskažemo svoj sud, čekali smo na ustav... Sve i da je knjaz Nikola pod uticajem nove struje dao Crnoj Gori ustavne slobode, taj akt bi bio nesumljiv dokaz o njegovoj državničkoj uviđavnosti, koja pametno izlazi na susret idejama novoga vremena. U tom položaju, za njega lično, prije bi bilo razloga za hvalu nego za osudu. Međutim, autoritet njegov u zemlji tako je uzvišen i tako moćan, da bi bez dobre volje knjaževe, ova nova struja imala još dosta da čeka na ostvarenje svojih ideja... Ali više njega sve, sam današnji ustav Crne Gore tvrdi, da je knjaz Nikola pristupajući ustavnoj reformi, radio iskreno i da nije (nečitko – B.V) u davanju ustavnih prava svojim podanicima. Ustanova opštega prava glasa, bez ikakva ograničenja i rezerve, potpuno obezbjeđenje ličnosti i imovine državljanina od svačije samovolje, sloboda štampe bez preventivnih mjera i cenzure, sloboda zbora i dogovora, otvara put svakome Crnogorcu na najviše položaje u državi, na osnovu zasluga i spreme, opštinska samouprava; garantovano najvažnije pravo narodnog predstavništva, pravo izrade budžeta; široka i stvarna kontrola u trošenju budžetskih pozicija, organizovano sudstvo u duhu savremene nauke – sve su to nesumljive odlike ustava, koji je mudri crnogorski knjaz Nikola dao svome narodu i kojim se može biti potpuno zadovoljan.

Sadašnji ustav Crne Gore je dokaz ljubavi vladara prema njegovom narodu i izraz bezgranična povjerenja u svijest i rodoljublje njegovih čestitih Crnogoraca. On je djelo razborita i smišljena državnika, koji u slozi, sporazumu, ljubavi i povjerenju između naroda i krune gleda najpouzdanije jemstvo za miran i pravilan razvitak države. On je silan utuk na klevete i autokratskim prohtjevima knjaza Nikole i dokaz, da vladalac Crne Gore, nikada nije zazirao da svome narodu daje računa o svakoj pari, koju narod daje svojoj državi.

Protivnici Knjaza Nikole nijesu birali sredstva, da njegov ugled unize i zamrače, i da posiju sjeme iz koga bi nikla mržnja i nepovjerenje između naroda i vladaoca. U grešnoj mržnji ti ljudi nijesu vidjeli kakvo golemo zlo spremaju svome narodu i svojoj otadžbini. Dokazana državnička mudrost Knjaza Nikole uspjela je da otvorenim i časnim izlaskom pred narod, pred njegovu kontrolu i pred javnosti, zatvori jamu, iz koje je izbijao kužni dah, koji je prijetio da struje čistu i junačku dušu vrsnih Crnogoraca. Ustavom, koji je dao Crnoj Gori, on je, uz junačke tradicije svoga doma i svojega naroda dodao još jednu čvrstu i neraskidivu vezu, ustav, koji će biti najbolji bedem za vladaoca protivu svih kleveta, a za narod jemstvo, da sa vladalačkoga prijestola može očekivati samo ono što je dobro, plemenito i uzvišeno. Ustav Crne Gore potpuno odgovara potrebama naroda...“

 

Komentari 4

ostavi komentar

Ostavi komentar

Pravila komentarisanja sadržaja Portala RTCG
Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija.Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Da biste komentarisali vijesti pod vašim imenom

Ulogujte se

Novo